🔹 موقعیت و اهمیت

• بافت تاریخی بوشهر در بخش مرکزی شهر قرار دارد و وسعت آن حدود ۳۸ هکتار است.

• این محدوده هسته‌ی اولیه شهر بوشهر است که در دوره‌های مختلف، به‌ویژه دوران صفویه و قاجار رونق گرفت.

• موقعیت بندری بوشهر باعث شد این شهر در قرون ۱۸ و ۱۹ میلادی یکی از مهم‌ترین مراکز تجاری ایران با اروپا و هند باشد.

🔹 ویژگی‌های معماری

• سازگاری با اقلیم گرم و مرطوب:

  • استفاده از بادگیرها برای تهویه طبیعی.

  • سقف‌های بلند برای گردش هوا.

  • ایوان‌های وسیع و تراس‌های رو به دریا.

  • کوچه‌های باریک و سایه‌دار برای کاهش تابش مستقیم خورشید.

• مصالح سنتی:

  • سنگ‌های مرجانی دریایی (که خاصیت خنک‌کنندگی دارند).

  • گچ محلی.

  • چوب ساج و چوب آبنوس (وارداتی از هند).

• تزئینات و جزییات زیبا:

  • پنجره‌های چوبی مشبک و رنگی (مشهور به شپَر).

  • درهای چوبی کنده‌کاری شده.

  • استفاده از رنگ‌های روشن برای دفع گرما.

🔹 ساختار شهری

• چهار محله‌ی اصلی در بافت تاریخی بوشهر وجود داشته است:

  1. محله شنبدی

  2. محله دهدشتی

  3. محله کوتی

  4. محله بهبهانی

هر کدام از این محله‌ها مراکز مذهبی، بازارچه‌ها و خانه‌های شاخص خودشان را داشته‌اند.

• کوچه‌ها و گذرها: پیچ‌درپیچ، باریک و پر از سایه، که باعث خنکی فضا و امنیت بیشتر می‌شده‌اند.

🔹 بناهای شاخص

• خانه دهدشتی: نمونه‌ای عالی از معماری قاجاری، اکنون موزه‌ی مردم‌شناسی بوشهر.

• عمارت ملک: متعلق به تاجر معروف حاج عبدالرسول ملک‌التجار.

• خانه قاضی: با معماری اصیل و حیاط مرکزی.

• مدرسه سعادت: یکی از نخستین مدارس نوین ایران (تأسیس ۱۲۷۸ هـ.ش).

• کاروانسراها و حسینیه‌ها: که نقش مهمی در زندگی اجتماعی محله‌ها داشته‌اند.

🔹 زندگی اجتماعی و فرهنگی

• بافت تاریخی فقط بنا نیست؛ بلکه محل شکل‌گیری فرهنگ بوشهری است:

  • موسیقی محلی (مثل نی‌انبان و دمام).

  • آیین‌های مذهبی (از جمله مراسم محرم در حسینیه‌های بافت).

  • غذاهای محلی (قلیه‌ماهی، هواری، انواع خرما).

  • مهمان‌نوازی و همبستگی اجتماعی محله‌ها.

🔹 تاثیرات خارجی

به دلیل ارتباطات دریایی، بوشهر تحت تأثیر سبک‌های معماری خارجی نیز بوده است:

• سبک اروپایی (به‌ویژه انگلیسی‌ها در دوره حضورشان در بوشهر).

• سبک هندی و عربی در تزئینات و نوع مصالح.
  این آمیزش باعث شد بافت تاریخی بوشهر ترکیبی منحصربه‌فرد از معماری ایرانی و دریایی داشته باشد.

🔹 چالش‌ها و حفاظت

• در دهه‌های اخیر، بخش‌هایی از بافت به دلیل نوسازی‌های بی‌رویه تخریب شده‌اند.

• رطوبت و شرایط آب‌وهوایی نیز به فرسودگی بناها کمک کرده است.

• با این حال، سازمان میراث فرهنگی و گروه‌های مردمی پروژه‌های مرمت را آغاز کرده‌اند.

• امروزه برخی خانه‌های قدیمی به موزه، کافه، مرکز هنری و اقامتگاه بوم‌گردی تبدیل شده‌اند تا هویت محلی حفظ شود.

🔹 ارزش و آینده

بافت تاریخی بوشهر:

• گنجینه‌ای از معماری سازگار با اقلیم است که می‌تواند الگوی شهرسازی پایدار باشد.

• ظرفیت بالایی برای گردشگری فرهنگی دارد.

• هویت تاریخی و اجتماعی بوشهر را به نمایش می‌گذارد و حفظ آن، به معنای حفظ بخشی از تاریخ خلیج فارس است.