کوه سهند، عروس کوههای ایران، یکی از باشکوهترین رشتهکوههای استان آذربایجان شرقی است که با قلههای برافراشته، پوشش گیاهی غنی و تاریخچهای اساطیری، مقصدی بینظیر برای طبیعتگردان، کوهنوردان و علاقهمندان به فرهنگ بومی به شمار میرود. این کوهستان آتشفشانی خاموش، واقع در جنوب تبریز، شمال مراغه و هشترود، غرب بستانآباد و شرق آذرشهر و اسکو، با ارتفاع بیش از ۳۷۰۰ متر از سطح دریا، نمادی از زیبایی طبیعی و تنوع زیستی شمالغرب ایران است و به دلیل مراتع سرسبز، چشمههای آب معدنی و چشماندازهای خیرهکننده، لقب «عروس کوهستانهای ایران» را از آن خود کرده است. سهند نه تنها از نظر جغرافیایی، بلکه از منظر تاریخی و فرهنگی نیز جایگاه ویژهای دارد؛ جایی که در اساطیر زرتشتی به عنوان کوه اسنوند شناخته میشود و زرتشت با الهه آبها گفتگو کرده، و امروزه با پیست اسکی، روستاهای تاریخی مانند کندوان و جاذبههای طبیعیاش، گردشگران داخلی و خارجی را مجذوب خود میسازد.
موقعیت جغرافیایی
رشتهکوه سهند در مرکز استان آذربایجان شرقی قرار گرفته و از غرب به شرق امتداد دارد، با دشتهای تبریز در شمال و مراغه در جنوب. بلندترین قله آن، قله کمال (یا قوچگلی داغی یا جام) با ارتفاع ۳۷۰۷ متر است و حدود ۱۷ قله دیگر بالای ۳۰۰۰ متر را شامل میشود. این کوهستان از نوع استراتوولکان (آتشفشان تودهای) است که عمدتاً از سنگهای داسیت و فلسیک تشکیل شده و فعالیت آن از ۱۲ میلیون سال پیش تا حدود ۱۴۰ هزار سال پیش ادامه داشته است.
ویژگیهای طبیعی و زیستی
سهند با ۱۳۰ هزار هکتار مرتع ییلاقی، پوشیده از گیاهانی مانند گون، سیاهگون، کلاهمیرحسن، شبدر، یونجه، گلهای شقایق، کرهگل و گونههای نادر دیگری است؛ در منطقه حفاظتشده آن ۱۵۶ گونه گیاهی شناسایی شده. زیستگاه جانوران کوهستانی مانند کل و بز، خرس قهوهای، پرندگان شکاری و گونههای متنوع مرتعی است و چشمههای آب معدنی در دامنهها، مانند چشمه گوئیش، گردشگران را برای درمان و تفریح جذب میکند.
جاذبههای گردشگری و تفریحی
پیست اسکی سهند در دامنه شمالی، یکی از محبوبترین مراکز اسکی ایران است و مسیرهای صعود به قلهها از آن آغاز میشود. جاذبههای نزدیک شامل روستای کندوان با خانههای صخرهای، عمارت سنگی لیقوان، دره لیقوان، قبرستان تاریخی و پل لیقوان هستند؛ همچنین صومعه شیخ حسن (قرن ۱۳) و آبشارهای پنهان برای تورهای چندروزه ایدهآلاند. قله جام با مناظر پانوراما، مقصد چالشبرانگیز کوهنوردان حرفهای است.
تاریخچه و اهمیت فرهنگی
سهند در باورهای اساطیری، همان کوه اسنوند اوستایی است و نماد زرتشت و الهه آبها به شمار میرود؛ لایههای سنگی آن قدمتی میلیونساله دارد و با شعر و موسیقی محلی گره خورده است. روستاهای اطراف با دامداری، کشاورزی و کندوداری سنتی، زندگی عشایری کرد و آذری را حفظ کردهاند و سهند را به میراث فرهنگی آذربایجان شرقی تبدیل کرده است.
جمعبندی
کوه سهند با ترکیبی از طبیعت بکر، تاریخ اساطیری و امکانات تفریحی مدرن، جواهری در قلب آذربایجان شرقی است که هر مسافری را به سفری فراموشنشدنی دعوت میکند؛ از صعود قلههای برفی تا لذت چشمههای معدنی و مراتع سرسبز، این عروس کوهها نماد سرافرازی و استقامت ایرانزمین باقی خواهد ماند.
