کلیسای ننه مریم، که با نامهای دیگری مانند کلیسای حضرت مریم، سنت ماری یا شرق آشور شناخته میشود، یکی از قدیمیترین کلیساهای فعال جهان در شهر ارومیه، استان آذربایجان غربی قرار دارد. این بنا پس از کلیسای بیتلحم در فلسطین، دومین کلیسای کهن دنیا به شمار میرود و بنای آن احتمالاً به دوران ساسانیان یا قرون اولیه پس از میلاد بازمیگردد، جایی که ابتدا آتشکدهای زرتشتی بوده و با گسترش مسیحیت در میان آشوریان به کلیسا تبدیل شده است. روایات تاریخی نشان میدهد این کلیسا نمادی از حضور دیرینه مسیحیت در ایران است و محل عبادت مسیحیان آشوری و ارامنه بوده، با معماری سادهای از آجر و سنگ که روحانیتی عمیق را القا میکند، بدون زرقوبرق کلیساهای اروپایی. بازدید از آن نه تنها سفری به گذشته باستانی است، بلکه فرصتی برای درک همزیستی فرهنگی در منطقه فراهم میکند.
موقعیت جغرافیایی
کلیسای ننه مریم در استان آذربایجان غربی، شهر ارومیه، خیابان امام خمینی، خیابان خیام جنوبی، پشت کلیسای آنجلیک واقع شده است. دسترسی به آن از طریق دو در ورودی در کوچه ضلع غربی و خیابان قدس امکانپذیر است و صحن بزرگی پیش روی بازدیدکنندگان قرار میگیرد.
تاریخچه و معماری
این کلیسا با مساحت کوچک اما قدمت طولانی، از دوران آشوریان به عنوان آتشکده استفاده میشده و پس از پذیرش مسیحیت تغییر کاربری داده است. معماری آن ساده و تأثیرگذار است، با بخشهایی مانند ورودی با کتیبهای از تورات («نعلین خود را از پایت بیرون کن؛ زیرا مکانی که در آن ایستادهای، زمینی مقدس است!»)، سالن نیایش، محراب، نمازخانه و اتاقهای پیرامونی. بنا در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده و هنوز محل برگزاری مراسم مذهبی مسیحیان منطقه است.
ویژگیهای داخلی و اهمیت فرهنگی
داخل کلیسا شامل حیاط مرکزی، پلکانی به سالن اصلی، اتاقکهای پشت محراب و فضاهای عبادی است که حس باستانی را منتقل میکند. این مکان فراتر از یک بنای مذهبی، سندی از فرهنگ آشوری و همزیستی مسالمتآمیز در ایران است و برای جامعه مسیحیان جایگاه ویژهای دارد.
جمعبندی:
کلیسای ننه مریم ارومیه با قدمت چند هزار ساله و معماری اصیلش، دریچهای به لایههای پنهان تاریخ مسیحیت در ایران میگشاید و تجربهای عمیق از میراث فرهنگی آذربایجان غربی ارائه میدهد. این بنا دعوتی است برای کاوش در گذشتهای که هنوز نفس میکشد، جایی که سادگی و اصالت، داستانهای هزاران ساله را روایت میکنند.
